منطقهی قبا و مسجد قبا
قبا قریهای است در دو کیلومتری جنوب مدینه.کسانی که از مکه به مدینه میآیند، ابتدا وارد این قریه شده و سپس به مدینه میروند، که البته امروزه به سبب بزرگراه مدینه – مکه، از کنار آن میگذرند. قبا نام چاهی در آن جا بوده که بنی عمرو بن عوف از انصار در آن ساکن بودهاند.مزارع، نخلستانها، چاهها و آبهای شیرین، این منطقه را از دیرباز آبادان ساخته است. این قریه نخستین مکانی قبل از مدینه است که قدوم پیامبر (صلی الله علیه و آله) را مبارک داشت و ساکنان آن به استقبال ایشان رفتند. ایشان تصمیم گرفتند برای شناسایی بهتر منطقهی یثرب و موقعیت یهود، چند روزی در این قریه اقامت گزینند و این انگیزهای شد تا نخستین پایگاه عبادی را در آخرین ایستگاه هجرت به دست خود بنا کنند.
پیامبر (صلی الله علیه و آله) کنار خانهی کلثوم بن هدم(که از شیوخ بزرگ قبیلهی اوس بود)، مِربدی (مربد به زمینی میگفتند که برای خشکانیدن و پهن کردن خرما استفاده میشده) را که به وی متعلق بود، خریدند و پیریزی و بنای مسجد قبا را آغاز کردند. این امر بنا به تقاضای ساکنان این محل انجام گرفت، و خود آن حضرت دوش به دوش اصحاب، به ساختن آن پرداختند.
دیوارهای آن را با سنگ و خشت بر افراشته شد و سقفش بر روی سه ردیف استوار گردید. طول و عرض آن مساوی و 66 ذراع یعنی حدود 34 متر بود. ارتفاع دیوار 17 ذراع (هشت متر)، طول حیاط از داخل پنجاه ذراع (24 متر) و عرض آن به 26 ذراع (سیزده متر) میرسید.
در میان اصحاب سلمان فارسی، مقداد بن اسود و عمار بن یاسر در ساختن این مسجد بیش از دیگران تلاش میکردند. و این مسجد در زمان عثمان بن عفان و نیز در زمان عمر بن عبد العزیز و نیز تا زمان سعودی به دفعات تعمیر و گسترش یافت، ولی در زمان سعودی تعمیری اساسی یافت و از سال 1405 ه.ق شروع گردید و مساحت آن از 1352 متر به 7465 متر مربع رسید و 56 گنبد بر آن ساخته شد که قطر هر یک 30/5 متر و ارتفاع آن نیز بین 18 تا 24 متر بود و چهار مناره نیز به ارتفاع 42 متر بر گوشههای آن ساختند.
محل نماز پیامبر (صلی الله علیه و آله) در شبستان جنوبی، نزدیک ستون سوم کنونی بوده است. در رکن غربی قبله، مسجد علی (علیه السلام) یا مسجد دار سعد بن خیثمه بوده که پیامبر (صلی الله علیه و آله) و علی (علیه السلام) در آن نماز گزاردند. همچنین فاطمه (سلام الله علیها) دختر گرامی آن حضرت، در این مسجد گندم آسیاب کرده و نان میپختند. این مسجد تا مسج النبی (صلی الله علیه و آله) حدود 5/3 کیلومتر فاصله دارد و حدود 20 هزار نمازگزار را در خود جای میدهد.
